![گۆڕانە ژینگەییەکان و بەرپرسیارێتیی بەکۆمەڵ](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fassets.ava.news%2Fnews%2F2887%2F9nXSw40oqdqk9VByAEMP.jpg&w=3840&q=100)
شەپۆلی نائاسایی بارانبارینی ڕۆژانی ڕابردوو، کە بەداخەوە لە دهۆک زیانی گیانیشی لێکەوتەوە، شتێکمان بە بیر دەخاتەوە؛ کە گۆڕانی کەشوهەوا و گەرمبوونی زەوی ڕاستییە و وا ڕوودەدات و بەردەوامیش دەبێت. ئەمە نموونەیەکە لەو کارەساتە سرووشتییانەی کە ڕۆژانە لە شوێنە جیاجیاکانی جیهان، لە شێوەی دەرکەوتەی جیاواز و بە ڕێژەی جیاواز لە کاریگەری دەردەکەون. هەڵبەت هۆکاری هەموویان یەک شتە: چالاکییەکانی مرۆڤ لەسەر گۆی زەوی؛ چارەسەریشیان هەر یەک شتە: گرتنەئەستۆی بەرپرسیارێتیی بەکۆمەڵ بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دیاردەکە.
سەرەڕای هەموو ئەم ڕووداوانە، بەڵام هێشتا کەسانێک، بە تایبەت لەناو ڕەوتە ڕاستڕەو و پۆپۆلیستەکاندا هەن کە نکۆڵی لەم بابەتە دەکەن. ئەوان لەبەر بەرژەوەندییە زەبەلاحە ئابوورییەکانیان، یان لەبەر نەزانین و خەڵەتانیان، بوونی گۆڕانکاریی لە ئاو و هەوادا ڕەتدەکەنەوە. هەرچۆنێک بێت، بۆچوونە درووست و بەڵگەدارەکان، ئەوانەی کە زانست و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی پشتڕاستیان دەکەنەوە، ئەوانەن کە دەڵێن: گۆڕانی کەشوهەوا و گەرمبوونی زەوی وەک دیاردەیەکی جیهانی ڕوودەدات. هاوکات، جیهانیبوونی دیاردەی گۆڕانی ئاو و هەوا و گەرمبوونی زەوی پێویستیی وەڵامدانەوەیەکی جیهانی بەدوای خۆیدا دەهێنێت. واتە مادام گۆڕانەکە جیهانییە، کەواتە وەڵامدانەوەیەکی جیهانییش دەتوانێت ڕووبەڕووی دیاردەکە ببێتەوە.
گۆڕانی کەشوهەوا و گەرمبوونی زەوی، هاوشێوەی گڵۆباڵیزم و تەکنەلۆژیا، جارێکی دیکە جیهان بە یەک چارەنووسی هاوبەشەوە گرێ دەدات: لێکەوتەکانی بڕینەوەی دارێک لە بەڕازیل یان سووتاندنی تایەیەک لە هیندستان لە وشکەساڵیی بەسرە و لافاوی دهۆک بە دیار دەکەون. بە گشتی ئەگەریش هۆکارەکان لۆکاڵی بن، لێکەوتەکان جیهانیی دەبن و ڕووبەڕووبوونەوەشیان پێویستیی وەڵامدانەوەیەکە لەسەر ئاستێکی جیهانی. ئەوەی کە لە کۆنفڕانسی پاریسی 2015 و ڕاپۆرت و ڕاسپاردەکانی نەتەوەیەکگرتووەکاندا هەمیشە جەختی لەسەر دەکرێتەوە.
ئێستاکە لە لێکۆڵینەوەکانی پەیوەست بە گۆڕانی کەشوهەوا و گەرمبوونی زەوی کەمتر وشەی چارەسەر بەکاردەبرێت و زیاتر وشەکانی وەک وەڵامدانەوە، ڕووبەڕووبوونەوە، خۆگونجاندن، بووژاندنەوە، بەهێزکردنی تواناکان و چەمکی دیکەی هاوشێوە بەکاردەبرێن. ئەمە بەجۆرێک لە جۆرەکان ڕادەستبوونە؛ واتە کۆمەڵگەی مرۆیی ئێستا، کە پەیوەست بە بابەتە ژینگەییەکان بەرهەمی شۆڕشی پیشەسازییە، دەرەقەتی چارەسەری گۆڕانەکان نایەت و دەبێت لەم بابەتەدا واقیعیانەتر بیر بکاتەوە. لەوانەشە تەنیا چارەسەری واقیعی لەو دانپێدانانەوە دەستپێبکات، کە بابەتە ژینگەییەکان لە چارەسەردا نەماون، تەنیا دەتوانین خۆمانیان لەگەڵدا بگونجێنین.
لە پرسی وەڵامدانەوە و ڕووبەڕووبوونەوەدا، هەمیشە گەڕانەوە بۆ هۆکارەکان ڕادیکاڵانەترین بژارەیە: کەمکردنەوەی گازەکانی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن پێویستیی بە کەمکردنەوەی بەکاربردنی سووتەمەنییە فۆسیلییەکانە. چارەسەری پێشنیازکراویش بریتییە لە زیادکردنی جێگرەوە خاوێن و نوێبووەوەکان. ئەمە ئەو شۆڕشە ژینگەییە جیهانییە پێشنیازکراوەیە کە لە بەرژەوەندیی کورتخایەنی جیهانی سەرمایەداریدا نییە، سیستەمێک کە پشتبەستووە بە بەکاربردنی سووتەمەنییە فۆسیلییە هەرزانەکان و برەودان بە کولتووری بەکاربەرەکی، بەڵام لە دوورمەودا، زیانباری سەرەکیی گۆڕانە ژینگەییەکان هەر هەمان سیستەمی سەرمایەدارییە؛ سیستەمێک کە ئەگەر بەخۆیدا نەچێتەوە، گۆڕانە ژینگەییەکان کڕیار و بەکاربەرەکانی کەمتر و کەمتر دەکاتەوە.
لەسەر ئاستە لۆکاڵییەکان، حکومەتەکان بیر لەوە دەکەنەوە کە بە لێنزێکی ژینگەییەوە لە سەرجەم بابەتەکان بڕوانن؛ واتە: بەو چاوەوە سەیری بڕیار و سیاسەتەکانیان بکەن کە داخۆ لە دژی ژینگە نین؟ ئەمە هەموو بوارەکان دەگرێتەوە، هەر لە بابەتە پەروەردەیی و کولتوورییەکانەوە تاوەکو بابەتە ئابووری و بازرگانییەکان، مانۆڕ و تاقیکردنەوە سەربازییەکان، تاوەکو شەڕە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان. لە ڕاستیدا، کەمکردنەوەی خێرایی گەرمبوونی زەوی و هێواشکردنەوەی ڕوودانی گۆڕانەکانی کەشوهەوا، پێویستی بە مۆبیلیزەکردنی سەرجەم کەس و چین و توێژەکان هەیە، پێویستیی بە هاوئاهەنگیی نێوان سەرجەم کەرتەکانی ناوخۆی وڵاتێک و تەنانەت سیاسەتە ژینگەییەکانی سەرجەم وڵاتان هەیە، پێویستی بە هەناسەدرێژی هەیە. لەوەش گرنگتر، وەڵامدانەوەی لێکەوتەکان، پێویستیی بە هاوسۆزی جەماوەریی ناوخۆی وڵاتێک و هاوئاهەنگیی حکومەتی وڵاتان هەیە. بەو پێیەی هەر کەس بە هێندەی بەکاربردنەکانی بەشێکە لە هۆکاری گۆڕانە ژینگەییەکان، پێویستە هەمووان لەبەردەم قوربانیانی گۆڕانە ژینگەییەکاندا بەرپرسیار بن.
زیاتر لەسەر ئەم بابەتانە بکۆڵەرەوە
نوێترین بیروڕا
گرنگیی فیلمی کفن لە پیشەسازیی سینەمای کوردیدا
8 کاتژمێر لەمەوپێش
بەهۆی هاوبەشیی هەواڵگرییەوە ئەمریکا و بەریتانیا لەپێشەوەن
10 کاتژمێر لەمەوپێش
دۆكترینی سهربازیی ئیسرائیل و جهنگ له ڕۆژههڵاتی ناوهڕاست
6 ئەیلوول
دۆستەکانی مام جەلال لە سلێمانی جێگایان نابێتەوە
6 ئەیلوول
گوێتان لە سەرۆکوەزیران بوو، چۆن تێیگەیشتن؟
5 ئەیلوول
سەرئێشەی بڵاوبوونەوەی ئەتۆمی بۆ سەرۆکی داهاتووی ئەمریکا
1 ئەیلوول
نوور زوهێر و پاسکوا؛ دوو دزی سەدە و یەک پەیام
30 ئاب
بۆچی مەسرور بارزانی بەئامانج دەگرن؟
27 ئاب
کفن بۆ هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگە لە دیاردەیەکی قێزەون
24 ئاب
کفن وەک دیمەنی کۆتایی جەنگ وابوو
22 ئاب
- بزنس
- 5 کاتژمێر لەمەوپێش
وەزارەتی دارایی عێراق نیازپاکی بۆ چارەسەرکردنی کێشەی مووچە ڕادەگەیێنێت
- ژینگە
- 5 کاتژمێر لەمەوپێش
لە کرماشان سەدان هێکتار زەوی بەهۆی ماددەی هۆشبەرەوە دەسووتێت
- بزنس
- 6 کاتژمێر لەمەوپێش
هەولێر و بەغدا مووچە و بودجە و پرسە هەڵپەسێردراوەکان تاوتوێ دەکەن
- کوردستان
- 6 کاتژمێر لەمەوپێش
ئێران جارێکی دیکە ئاوی زێی بچووک دەگرێتەوە
- بزنس
- 6 کاتژمێر لەمەوپێش
بڕیاری هاوردەکردنی بەنزینی بازرگانی دەچێتە بواری جێبەجێکردن